Προχθές απολαύσαμε στον Ιανό βραδιά αφιερωμένη στα Χριστούγεννα με Ευτυχία Δημητρακοπούλου υψίφωνο, Έλλη Αρβανίτη μεσόφωνο, Κωνσταντίνο Καριώτη βαρύτονο και Πόπη Μαλαπάνη στο πιάνο (τραγούδια, ντουέτα και τρίο –όπερα –musicals και spirituals.

Οι Ευτυχία Δημητρακοπούλου υψίφωνος, Έλλη Αρβανίτη μεσόφωνος (βλ. και εδώ), Κωνσταντίνος Καριώτης βαρύτονος και Πόπη Μαλαπάνη στο πιάνο μας έβαλαν στη χριστουγενιάτικη ατμόσφαιρα με τραγούδια, ντουέτα και τρίο –όπερα –musicals και spirituals. Μπορούμε να τα αναπαραστήσουμε παρακάτω πατώντας τα links πάνω στους τίτλους τους (αν το πέτυχα τελικά):

ARIE ANTICHE

Sound the trumpet Η. PURCELL
από τον κύκλο τραγουδιών WELCOME ODE FOR IA IVIES II
Pieta, Signore (aria di chiesa) All. STRAOELLA/ pregliiera (προσευχή)
Plaisir d’ amour (romance) G. MARTINI//-P. Claris De Florian
Lost is my quiet for ever H. PURCELL
MOZART & LIEDER
L’ ho perduta (Barbarina)
Tutto e disposto … Aprite Un Po’ Quegli Occhi (Figaro)
Via resti servita, madama brillante (Marcellina & Susanna)
από την όπερα LE NOZZE Dl FIGARO/libretto : L. Da Ponte
La ci darem la mano (duetto : Don Giovanni & Zerlina)
από την όπερα DON GIOVANNI/libretto : L. Da Ponte
Ave, Maria C. SAINT – SAENS
Ave, Maria Fr. SCHUBERT
Standchen (Lcise flehen meine lieder) Fr. SCHUBERT/L. Rellstab
Soave sia il vento (terzetto : Fiordiligi, Dorabella & Don Alfonso)
από την όπερα COSI FAN’ TUTTE / libretto : L. Da Ponte

OPERA/ ΚΛΑΣΣΙΚΟΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ
Belle nuit, d’amour (Giulietta & Nicklausse) J. OFFENBACH
από την όπερα LES CONTES Ό’ HOFFMANN /libretto :}. Barbier
Bella Siccome Un Angelo (Dottor Malatesta) G. DONIZETTI
από την όπερα DON PASQUALE /libretto : G. Ruffini
• El destichado C. SAINT – SAENS
L’ amour est un oiseau rebelle / Habanera (Carmen) G. BIZET
από την όπερα CARMEN /libretto : Η. Meilhac, L. Halevy (Pr. Merimee)
O’er waters blue (An der schonen blauen Donan) J. STRAUSS
Φωνητική εκδοχή του γνωστού βαλς για vocal trio, σε στίχους Eric Haydon

MUSICALS / OPERETTA
If I were a rich man (Tevye) J. BOCK/S//. Harnick
‘ από το musical FIDDLER ON THE ROOF, 2964
All I ask of you (Christine & Raoul) A. LI. WEBBER/R. Stilgoe, Ch. Hart
από το musical THE PHANTOM OF THE OPERA, 1986
Tonight (Maria) L. BERNSTEIN/ St. Sondheim
από το musical WEST SIDE STORY, 2957
I am easily assimilated (Old Lady&cCunegonde) L.BERNSTEIN/H. WJieeler
από την operetta CAND1DE, 2956
Por una cabeza (Ricardo) C. GARDEL/A. he Pera
από το musical TANGO BAR, 2935

CHRISTMAS SONGS & GOSPEL – SPIRITUALS

White Christmas Irv. BERLIN
από την κινηματογραφική ταινία HO L LID Α Υ INN, 2942
• Santa Clauss is comin’ to town J. Fr. COOTS, H. GILLESPIE
• Happy Christmas Christmas song
Silent Night Fr. X. GRUBER /./. Freeman – Young
Joshua fit de battle of Jerico traditional african – american gospel – spiritual
A Gospel Celebration (medley)
Which the saints go marchin’ in J. M. BLACK /Κ. E. Purvis
Swing low, sweet Chariot traditional african – american spiritual
His eye is on the sparrow Ch. H. GABRIEL/C. D. Martin

Advertisements

Κύρια σημεία της συζήτησης που διεξήχθη χθες Σάββατο 17 Δεκεμβρίου 2011 από το περιοδικό «ΠΟΛΥΤΟΝΟν» και την Ένωση Ελλήνων Μουσουργών διοργάνωσαν στο ξενοδοχείο Hilton στην Αθήνα (Αίθουσα Σαντορίνη) για την Ευρωπαϊκή και Ελληνική Μουσική, με ειδικότερο θέμα «ευρωπαϊκή και ελληνική μουσική», στα πλαίσια ειδικών παράλληλων συζητήσεων συνολικής διοργάνωσης με θέμα «Έλληνας Πολίτης – Ευρωπαίος Πολίτης».

Τη συζήτηση συντόνισε ο ο Κωνσταντίνος Α. Λυγνός, Συνθέτης & εκδότης του περιοδικού «μουσικής ΠΟΛΥΤΟΝΟν». Συγκράτησα τα εξής:

1. Ο κ. Βύρων Φιδετζής, Αρχιμουσικός, μόνιμος αρχιμουσικός και τέως Καλλιτεχνικός Διευθυντής Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών ανέπτυξε το «μουσικό μας ζήτημα σήμερα», κάνοντας μια αναδρομή προκειμένου να καταδείξει το πόσο άδικο είναι να υπάρχει μια γκετοποίηση της ελληνικής μουσικής, ενώ υπήρξε ιστορική συνέχειά της στο πέρασμα των αιώνων με διαφορετικές μορφές βέβαια ( Αρχαία Ελληνική Μουσική, βυζαντινή μουσική, έντεχνη μουσική των τελευταίων 200 χρόνων) που αποτελούν και τη βάση για το μέλλον της.

Τόνισε ότι η μετά την πτώση της επταετούς Χούντας, η αριστερά επέβαλε το «επαναστατικώς άδειν», στη μουσική, με αποτέλεσμα η μουσική να … πάει περίπατο. Επικράτησαν ως τάσεις το αριστεριλίκι, ο εύκολος ήχος και το κέρδος Η έννοια της κλασσικής μουσικής περιθωριοποιήθηκε. Ενώ τα τελευταία χρόνια οι εφημερίδες διαφημίζουν κάποιους ως συνθέτες. Προσθέτοντας τη διαπίστωσή του ότι «εκεί που διαφθείρεται η μουσική, αυτοκαταστρέφεται η κοινωνία», έδωσε τέλος μια εξήγησή του για την έλλειψη μουσικής παιδείας και προσανατολισμού του ελληνικού κοινού επειδή δεν έχουν καθημερινά ακούσματα αρμονίας της μουσικής (σε αντίθεση με τους Ιταλούς που ακούν τέτοια αρμονία κάθε φορά που μπαίνουν στην εκκλησία τους ή και βρίσκονται και στο Ι.Χ, και ακούν μουσική από το ραδιόφωνο, ενώ στην Ελλάδα αυτό δεν συμβαίνει.

2. Ο κ. Θόδωρος Αντωνίου, Συνθέτης, μαέστρος, ομότιμος καθηγητής σύνθεσης στο πανεπιστήμιο της Βοστώνης, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, ανέπτυξε το θέμα «Στο λέει ένας Καλομοίρης και εσύ λες όχι;», με ευκαιρία την εμπειρία του ως μαθητή του Μανόλη Καλομοίρη στο Εθνικό Ωδείο του Παλαιού Φαλήρου στο οποίο δίδασκε ο Καλομοίρης σε διορθώσεις των αρμονικών θεμάτων του στις οποίες λάμβανε την επίδραση του διάσημου δασκάλου. Αναφέρθηκε επίσης και στο Μάριο Βάρβογλη, στην επικρατούσα κατάσταση στα Ωδεία τα οποία είναι και τα μόνα που μπορούν να προσφέρουν ικανή εξειδικευμένη παιδεία μέχρι το επίπεδο της Σύνθεσης, αλλά και αναζήτησε τρόπους την αναβάθμιση του επιπέδου τους. Τέλος για να κάνει διάκριση των συνθετών από τους λοιπούς ανέφερε ότι Μ. Χατζιδάκις απαντούσε σε ερωτήσεις, λέγοντας «εγώ δεν είμαι συνθέτης, είμαι τραγουδοποιός».

3, Ο κ. Μάρκος Τσέτσος, μουσικολόγος, συγγραφέας, Αναπληρωτής Καθηγητής Αισθητικής της Μουσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ανέπτυξε το θέμα της διάκρισης μετάξύ έντεχνης και λαϊκής μουσικής, λέγοντας ότι έχει καταλήξει ο κόσμος να ονομάζει έντεχνη μουσική «ό,τι τραγούδι δεν χορεύεται στην πίστα», Ανέφερε ότι πολλά από τα μελοποιημένα τραγούδια, διαστρεβλώθηκαν για να αποκτήσουν πιο εύκολα νοήματα με τη μορφή του τραγουδιού και έφερε για παράδειγμα στίχο του Σεφέρη «Πήραμε τη ζωή μας. (τελεία) Λάθος…»Το οποίο στο τραγούδι μεταφέρθηκε ως «πήραμε τη ζωή μας λάθος» γιατί έτσι άρεσε περισσότερο. Τόνισε ότι με την μελοποίηση των ποιημάτων που έγινε, έγινε με τέτοιο τρόπο που πολύ ελάχιστοι άνθρωποι είναι σε θέση να απαγγείλουν τα αρχικά ποιήματα, και μπορούν να τα κάνουν μόνο τραγουδιστά με τη μουσική τους.

Για το λαϊκό τραγούδι, ανέφερε ότι σιγά σιγά εγκατέλειψε τα κέντρα στα οποία τραγουδιόταν με τη συμμετοχή του κοινού και άρχισε να τραγουδιέται σε μεγάλους χώρους στους οποίους κανονικά θα διεξάγονταν συναυλίες, πράγμα που σήμαινε είτε ότι εγκατέλειψε το κοινό το στο οποίο στηριζόταν είτε κατέκτησε άλλους χώρους από τους οποίους ήταν αποκλεισμένο΄

3. Η κα Βάλια Βράκα, μουσικολόγος, στέλεχος της Μουσικής Βιβλιοθήκης «Λίλιαν Βουδούρη» μίλησε για το θέμα «Ελληνική ψηφιακή μουσική πραγματικότητα: Το παράδειγμα του DIGMA. Δηλαδή το ψηφιοποιημένο αρχείο της Μουσικής Βιβλιοθήκης ‘Λίλιαν Βουδούρη». Το κύριο πρόβλημα που επισήμανε ήταν η ολοέν διαπιστούμενη απροθυμία των Ελλήνων συνθετών να επιτρέψουν την ψηφιακή καταχώρηση των συνθέσεών τους στη βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη, για φόβους μη σεβασμού των πνευματικών τους δικαιωμάτων από τους χρήστες της βιβλιοθήκης

Προγραμματισμένη αξιόλογη «συζήτηση για την ευρωπαϊκή και ελληνική μουσική» (Πολύτονον και Ένωση Ελλήνων Μουσουργών), Σάββατο 17 Δεκεμβρίου 2011 στο Ξενοδοχείο Χίλτον (6,00μμ Αίθουσα Σαντορίνη).

Με ένα μήνυμα που μου στάλθηκε στο facebook αλλά το οποί από κάποιο άγνωστο χειρισμό μου, διαγράφτηκε, αλλά και εξαφανίστηκε ως δια μαγείας από όλο το διαδίκτυο (δικό μου φταίξιμο;) ο κ. Κωνσταντίνος Α. Λυγνός, συνθέτης και εκδότης του περιοδικού της μουσικής «ΠΟΛΥΤΟΝΟΝ», είχε την καλοσύνη να με ενημερώσει για την παραπάνω δημόσια συζήτηση που γίνεται στα πλαίσια μιας γενικότερης διοργάνωσης συζητήσεων την ίδια ημέρα στο ίδιο ξενοδοχείο, με θέμα «Έλληνας Πολίτης – Ευρωπαίος Πολίτης» (χάθηκε παράλληλα και η δυνατότητα να πατήσω το κατάλληλο πλήκτρο για να ζητήσω να γίνω «φίλος» με τον κ. Λυγνό, ώστε να ενημερώνομαι και για άλλες ανάλογες εκδηλώσεις).

Σε μια δυσμενέστατη για το Έθνος μας αλλά κρισιμότατη για την ύπαρξή μας οικονομική συγκυρία, όπου μεγάλη μερίδα των Ελλήνων αμφισβητεί και ο αν αξίζει τον κόπο και τις θυσίες για να έχουμε σχέσεις με την Ευρώπη και το Ευρώ, έρχεται, ειδικά για τη μουσική μια ευκαιρία για μια συζήτηση σε ένα θέμα που έχει μείνει άλυτο επί αιώνες δηλαδή «ποια είναι η σχέση της ελληνικής μουσικής με την ευρωπαϊκή μουσική» (και φυσικά ποια είναι η «ελληνική» μουσική ή ποια μουσική, βυζαντινή ή δυτική, θεωρείται διάδοχος της Αρχαίας Ελληνικής Μουσικής).

Δεν είμαι σίγουρος ότι θα γίνει διάλογος ή τουλάχιστον θα ενδιαφερθούν να μετάσχουν στην παραπάνω συζήτηση οι κύριοι πολέμιοι της Ευρωπαϊκής Μουσικής, οι βυζαντινολόγοι ή άλλως ψάλτες (ανάλογα με τι ασχολούνται ή πως αυτοαποκαλούνται), οι οποίοι στο κύριο ιστολόγιό τους http://analogion.com/forum/archive/index.php?t-2368.html που τους υποχρεώνει, για να πάρουν πτυχίο βυζαντινής μουσικής, να παρακολουθήσουν και να περάσουν και τα 3 χρόνια της Θεωρίας της Μουσικής και τα οποία είναι συγχρόνως και οι 3 πρώτες τάξεις του Σολφέζ (Α, Β, Γ). Επιχείρημά τους είναι, όπως λένε, ότι «δεν έχει καμία σχέση η βυζαντινή μουσική με τη δυτική μουσική» και ότι «το Σολφέζ τους είναι άχρηστο, επειδή αυτοί τραγουδούν την κλίμακα πιο επιδέξια αφού η βυζαντινή μουσική έχει πολύ περισσότερα και μικρότερα διαστήματα». Είναι ένα επιχείρημα δηλαδή, που βγάζει ως κουτούς τόσο τους Αρχαίους Έλληνες που σπούδαζαν τη Μουσική (την Αποκαλούσαν «Αρμονία») ως μέρος της «Τετρακτίδος» των τεσσάρων δηλαδή συναφών επιστημών, με αποτέλεσμα να δημιουργούν όλα τα επιτεύγματα της πραγματικής αρμονίας που έμειναν απαράμιλλα στο διάβα των αιώνων μέχρι σήμερα, όσο και τα τμήματα μουσικών σπουδών των Πανεπιστημίων μας, που μαθαίνουν παράλληλα όλες τις μουσικές, βυζαντινή, δυτική, ανατολική, λαϊκά κλπ, σαν σύνολο ώστε να προάγει την επιστημονική έρευνα πέραν του τραγουδιού του μπουζουκτζή ή τους ψαλμούς του ψάλτη.

Από προσωπική εμπειρία στις σπουδές της δυτικής και της βυζαντινής μουσικής γνωρίζω ότι στα Ωδεία (δυτικής ή βυζαντινής μουσικής) και στις πάσης φύσεως σχολές ή εκκλησίες όπου διδάσκεται η βυζαντινή μουσική, οι διδάσκοντες προτιμούν να «χορέψουν το Χορό του Ζαλόγγου» και να πεθάνουν, παρά να εμπλακούν σε τέτοιες συζητήσεις, που μπορεί να καταλήξουν στο ότι «υπάρχουν κοινά στοιχεία τόσο στη δυτική όσο και στη βυζαντινή μουσική». Ας μου πει κάποιος πότε οργανώθηκε τέτοια συζήτηση σε κάποιο Ωδείο. Γι’ αυτό και παραξενεύομαι που διοργανώνεται και τέτοια συζήτηση μεθαύριο. Έχω ακούσει και έξω από Ωδεία απόψεις κατά του πιάνου ότι δηλαδή ένας αγόρι που μαθαίνει πιάνο μάλλον δεν θα είναι και πολύ άνδρας». Τέτοια μουσική παιδεία έχουμε.

Αλλά όλα είναι φυσικά επακόλουθα της έλλειψης μουσικής κατεύθυνσης στην Ελλάδα από τότε που έγινε ανεξάρτητο κράτος, οι δε αποκλίσεις προς τη μία κατεύθυνση ή την άλλη (Επτανήσιοι, δημοτική, Γερμανική του Βάγκνερ, Εθνική Σχολή του Μ. Καλομοίρη, ρεμπέτικα, πρωτοποριακή μουσική κλπ) ήταν αποτέλεσμα επιβολής της μιας κοινωνικής ομάδας στην άλλη, είτε από μόνη της είτε με δικτατορία (Μεταξάς που ήθελε να μας μάθει ευρωπαϊκή μουσική) είτε στον εμφύλιο πόλεμο (κάποιοι δεν ήθελαν τα ρεμπέτικα) ή με την επιβολή της αμερικανικής ηγεμονίας μεταπολεμικά στην Ευρώπη αλλά και στην Ελλάδα (αθρόες υποτροφίες για πρωτοποριακή μουσική).

Για να δούμε λοιπόν τι συζήτηση θα γίνει……

Εντυπώσεις μου από τη μουσική σύνθεση «Αναμνήσεις» του Ανδρέα Αργυρού.


Μου έκαναν πολύ καλή εντύπωση τα κομμάτια των συνθέσεων του κ. Ανδρέα Αργυρού τα οποία δεν μπόρεσα να παρακολουθήσω στην αίθουσα του Παρνασσού (Σάββατο 10.12.2011). Δεν είναι τόσο η επιδέξια κινηματογραφική απεικόνιση που μας δείχνει από θαυμάσια εικόνα όλα τα όργανα που συμμετέχουν, αλλά (αν μου επιτραπεί να σχολιάσω με το περιορισμένο ακόμα επίπεδο των θεωρητικών γνώσεών μου), δείχνει πόσο ο κ. Αργυρού, δεν αρκείται στο να είναι μόνο καλός δάσκαλος των θεωρητικών της μουσικής. Επιπλέον στις συνθέσεις του δημιουργεί την ποικιλία της μελωδικής γραμμής, τις απροσδόκητες πτώσεις, τις λύσεις που κρατάνε ζωηρό το ενδιαφέρον του ακροατή και τον συνεπαίρνουν στην κορύφωση και τελικά στη λύση, σαν να πρόκειται και για δική τους έκφραση των συναισθημάτων τους μέσω της μουσικής.

Δύσκολο θα είναι μελετώντας την Αρμονία του Καλομοίρη, αλλά και εκείνη του Walter Piston που μου υπέδειξε για μελέτη ο κ. Α. Αργυρού (και τα δύο συγχρόνως όπως επιλέξαμε με τη δασκάλα), να φτάσω κάποτε να τα ερμηνεύω σωστά όλα αυτά τα μουσικά ακούσματα που προσπαθώ να εκτιμήσω, μια και δεν άρχισα όταν έπρεπε.

Intermezzo – for piano 4 hands στο οποίο έπαιζαν Primo η Τούλα Σιδερίδου και Secondo η Μαρία Παπαδάτου (20.03.2010 Athenaeum Concert Hall)

http://www.youtube.com/watch?v=eEDjEeWmnBs. Νομίζω ότι η Μαρία Παπαδάτου είναι η ξανθιά που βλέπουμε από καλή οπτική γωνία στο βίντεο.

Και λέω «καλή» οπτική γωνία, γιατί, τουλάχιστο σε μένα προσωπικά μου κάνει εντύπωση η συνεχόμενη κίνηση των δακτύλων στα πλήκτρα. Σαν ένας ρυθμικός κυματισμός, τον οποίο μου ζητά επίμονα η δασκάλα μου στις ασκήσεις του Schmitt (αλλά και στις κλίμακες του Hanon).

Έχουν γραφτεί πολλά υπέρ και πολλά κατά των ασκήσεων του Schmitt και κυρίως του Hanon, αλλά όταν βλέπω αυτόν τον ωραίο κυματισμό στα δάχτυλα με τη συνεχόμενη κίνηση, σταματώ να αντιδρώ και προσπαθώ να τις μάθω σωστά. Έστω και αν δεν καταφέρω ποτέ να παίζω καλό πιάνο, τουλάχιστο θα εκτιμώ το καλό παίξιμο που θα ακούω και συγχρόνως θα βλέπω.

Το έγραψα με αφορμή ένα άλλο βίντεο που μου κοινοποίησε η Μαρία Παπαδάτου και το οποίο έχασα (δεν ξέρω πως), προτού προλάβω να το σχολιάσω.

Μας συγκίνησαν χθες στην συναυλία πιάνου οι Άννη & Λόλα Τσιότσιου με το υπέροχο «πιάνο ντουέτο» που έπαιξαν και μας έδειξαν αυτή τη θαυμάσια τεχνική.

Στη χθεσινή συναυλία της Άννης & Λόλας Τότσιου στο Goethe-Institut Athen («Τέσσερα χέρια, δύο γυναίκες, ένας παλμός»), εκτός από το υπέροχο παίξιμο, το οποίο με συγκίνησε πραγματικά, είχαμε την ευκαιρία να απολαύσουμε το πώς παίζεται το «πιάνο με τέσσερα χέρια» που λέγεται επίσης «πιάνο ντουέτο».

Για να παίξουν πιάνο ντουέτο, πρέπει οι πιανίστες να καθίσουν αντικρυστά. Ο ένας , δεξιά, ο Primo, παίζει τις νότες που είναι ψηλά, και ο άλλος, o Secondo, αριστερά, παίζει εκείνες που είναι χαμηλά.

Οι παρτιτούρες που έχουν γράφονται με τέτοιο τρόπο, ώστε εκείνες του Secondo να είναι στην αριστερή σελίδα, ενώ εκείνες του Primo είναι στη δεξιά σελίδα. Γι’ αυτό είδαμε τους βοηθούς τους, που τους γυρνούσαν τις σελίδες (tourneur de pages, tourneuse de pages) να το κάνουν τόσο γρήγορα. Μερικές φορές όμως υπάρχουν παρτιτούρες που βάζουν και τα δύο μέρη στην ίδια σελίδα, του ενός κάτω από του άλλου,.

Το να παίζει κανείς πιάνο ντουέτο είναι μεγάλη απόλαυση και ο καλύτερος τρόπος για να γίνει κανείς καλύτερος μουσικός. Όπως σε κάθε είδος μουσικής, έτσι και εδώ ο καθένας από τους δύο πιανίστες πρέπει να έχει μάθει να ακούει και να προσαρμόζεται σε ότι παίζει και ο άλλος. Πολλές φορές ο ένας από τους δύο πιανίστες πρέπει να βιαστεί να απομακρύνει το δάχτυλό του από το ένα πλήκτρο σε κλάσμα δευτερολέπτου προτού ο άλλος πιανίστας απέναντί του πατήσει το αντίστοιχο πλήκτρο του δικού του πιάνου.. Άλλες φορές πάλι οι δύο πιανίστες διασταυρώνουν τα χέρια τους (το δεξί του Secondo διασταυρώνεται με το αριστερό του Primo).

Για μεγάλο διάστημα του παιξίματος του πιάνου μπορεί και τα δύο χέρια του Primo να είναι στο κλειδί του Σολ καθώς και τα δύο χέρια του Secondo να είναι γραμμένα στο κλειδί του Μπάσου. Αυτό μπορεί να είναι μπέρδεμα στα αρχικά στάδια των πιανιστών που παίζουν πιάνο ντουέτο.

Το πετάλι πατιέται συνήθως από τον Secondo (εμείς βλέπαμε και την Primo να το πατάει ελαφρά).

(Μπορεί να έχω κάνει τεχνικής φύσεως λάθη στην παραπάνω περιγραφή μου, αφού σπουδάζω ακόμα μουσική και απέχω πάρα πολύ από το να κατέχω το πιάνο). Όποιος θέλει, μπορεί να διορθώσει ή να συμπληρώσει.

Σχετικά με τη διάλεξη για τον Ιάνη Ξενάκη (3.12.2011 στη Βιβλιοθ. Λίλιαν Βουδούρη)

Χθές, 3 Δεκεμβρίου 2011 στην Αίθουσα Διδασκαλίας της Μεγάλης Μουσικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος «Λίλιαν Βουδούρη» έγινε δημόσια συζήτηση για τον συνθέτη Ιάνη Ξενάκη και το έργο του, με ομιλητές, τον κ. Μάκη Σολωμό, Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Paris 8 (Μουσικό Τμήμα, Τομέας Αισθητικής, Μουσικολογίας και Μουσικής Δημιουργίας) και τον κ. Γιώργο Ζερβό, Επίκουρο Καθηγητή στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην οποία επίσης έλαβαν μέρος, ο βαρύτονος Σπύρος Σακκάς, ο οποίος έχει υπάρξει επί σειρά ετών ερμηνευτής των έργων του Ξενάκη για φωνή και συνεργάτης του συνθέτη, ο καθηγητής κ. Αντώνης Αντωνόπουλος κ.α΄.

Από τη συζήτηση που ακολούθησε την παρουσίαση της ζωής και του έργου του Ιάνη Ξενάκη με χαρακτηριστικά ακουστικά αποσπάσματα με σύγχρονη προβολή διαφανειών, συγκράτησα τα εξής:

Σύμφωνα με τον κ. Μάκη Σολωμό, η μεγαλύτερη επιτυχία του Ξενάκη δεν ήταν το ότι δημιούργησε κάτι το νέο, αφού ο Ξενάκης υποστήριζε ότι δεν δημιουργούσε κάτι το νέο, επειδή αυτό που αποκαλούσαν «νέο» ήταν η επανάληψη του παλιού, δηλαδή η χρησιμοποίηση και των άλλων επιστημών στην εξυπηρέτηση της τέχνης της Μουσικής, αλλά ακριβώς η επιστροφή στις ρίζες της Μουσικής όπως εξεταζόταν στην Αρχαία Ελλάδα.

Ο Ξενάκης, κατά τον κ. Σακκά, έσπασε το ταμπού του διαχωρισμού μεταξύ της Θεωρίας και της Μουσικής στην Πράξη, δείχνοντας το ενιαίο του χαρακτήρα της ως έκφρασης των συγκεκριμένων επιστημών (Μαθηματικών, Φυσικής) που αποτελούσαν τη βάση της.

Ο καθηγητής κ. Αντώνης Αντωνόπουλος, σε παρέμβασή του, υποστήριξε ότι «στα Ωδεία σήμερα έχει δημιουργηθεί ένα πανεπιστημιακό κατεστημένο το οποίο δεν αναγνωρίζει ως διδασκαλία μουσικής εκείνη που ασχολείται με οποιαδήποτε άλλη εκτός από την τονική μουσική».

Από κάποιον από τους συμμετέχοντες τέθηκε το ερώτημα αν υπήρξε συνέχεια στο είδος της μουσικής στο οποίο διακρίθηκε ο Ιάννης Ξενάκης. Σ’ αυτό ο κ. Μάκης Σολωμός παρατήρησε ότι Ξενάκης δημιούργησε μέσα στα πλαίσια της «σύγχρονης μουσικής» που αναπτύχθηκε στις δεκαετίες του 1950, 60, 70 (Σημείωση: (Με τον όρο σύγχρονη κλασική μουσική ονομάζουμε ευρύτερα τη μουσική εξέλιξη της ύστερης Ρομαντικής εποχής του 20ου αιώνα που συνοδεύτηκε από έντονες αναζητήσεις και αμφισβητήσεις των συμβατικών ακουσμάτων των προηγούμενων αιώνων. Δεν είναι φυσικά δυνατόν να ορισθεί ακριβώς η ημερομηνία μετάβασης από τη ρομαντική εποχή στη σύγχρονη. Τα στοιχεία συνυπήρχαν όπως συνήθως γίνεται για κάποιο διάστημα μέχρι να γίνουν ξεκάθαρες οι τάσεις που θα επικρατήσουν, όπως Η εισαγωγή εξωτικών κλιμάκων, πέρα των Ευρωπαικών, η συχνή χρήση των διαφωνιών, τα μεγάλα μελωδικά πηδήματα δηλαδή μεγάλες αποστάσεις ανάμεσα στις γειτονικές νότες, η ιδιόρυθμη και μη συμβατική χρήση των οργάνων, οι εντονότατες μεταβολές τις δυναμικής, προσπάθεια κατάργησης κάθε έννοιας της τονικότητας. Αυτά είναι κάποια από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν την νέα αυτή πορεία της μουσικής. Ατονικότητα, Δωδεκαφθογγισμός, Σειραϊσμός είναι τα ονόματα που προσδιορίζουν ένα τρόπο γραφής που απέχει πολύ από τον καθιερωμένο. Αφού η κλίμακα διαιρεθεί σε 12 ημιτόνια που το κάθε ένα από αυτά είναι το ίδιο σημαντικό με τα άλλα 11 για να μην υπάρχει η αίσθηση του τονικού κέντρου, αφηνόμαστε σε μία μουσική αριθμητική να οδηγήσει μία κατασκευή, που στηρίζεται αρκετά στη ρυθμική διαφοροποίηση ώστε να δώσει ένα νέο ορισμό στο νόημα της λέξης “Μουσική”. Παράλληλα, αναπτύσονται αρκετά τα ηλεκτρονικά μηχανήματα τα οποία ανοίγουν νέους ορίζοντες στην έρευνα των ανήσυχων ανθρώπων. Μερικά από τα είδη μουσικής που αναπτύχθηκαν με χρήση ηλεκτρικών μηχανημάτων είναι η Συγκεκριμένη Μουσική, η Ηλεκτρονική Μουσική, η Μουσική του Τυχαίου κ.ά.) Την εποχή εκείνη το ρεύμα αυτό ξεκίνηση ο Πιέρ Μπουλέζ (1925) που ήταν από τους επικεφαλής του ρεύματος του σειραϊσμού (ή δωδεκαφθογγισμού όταν η σειρά αναφέρεται μόνον στα τονικά ύψη) μετά τον Β΄ παγκόσμιο πόλεμο ο οποίος άσκησε αξιοσημείωτη επιρροή στους avant-garde συνθέτες της εποχής του καθώς και σε πολλούς από τους μεταγενέστερους, όπως ο Καρλ-Χάιντς Στοκχάουζεν (1928) [Σημείωση: Πρόκειται για έναν από τους μεγαλύτερους καινοτόμους και νεωτεριστές της σύγχρονης μουσικής στην Ευρώπη, ο οποίος χρησιμοποίησε αποτελεσματικά κάθε τεχνολογικό μέσο για να προωθήσει την σύγχρονη μουσική σε νέες κατευθύνσεις, πιο αποτελεσματικές και πιο “γνήσια” καλλιτεχνικές σε συνάρτηση με την εποχή μας. Όπως και όλοι οι συνθέτες που έδρασαν μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο στην μουσική avant-garde, ξεκίνησε επηρεασμένος από τον “στικτικό” δωδεκαφθογγισμό του Βέμπερν, για να προχωρήσει γρήγορα στον καθολικό σειραϊσμό και στον αλεατορισμό κάνοντας χρήση όλων των διαθέσιμων τεχνολογικά μέσων]. Αλλά και ο Ξενάκης δεν τήρησε απαρέγκλιτα το ίδιο στυλ της μουσικής του σε όλη τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του επειδή σε πολλές περιόδους της, είχε παραγγελίες για να συνθέσει ορχηστρικά έργα.

Ένας άλλος από το κοινό που συμμετείχε στη συζήτηση, παρενέβη, λέγοντας ότι σε πολύ κόσμο δεν αρέσει η μουσική του Ξενάκη. Σ’ αυτό προσπάθησε να δώσει μια εξήγηση ο κ. Γιώργος Ζερβός, υποστηρίζοντας ότι σε όλους εμάς που έχουμε συνηθήσει την τονικότητα στη μουσική, μας φαίνεται κάτι το περίεργο η «ατονικότητα», ενώ το έργο του Ξενάκη εκτιμάται περισσότερο από εκείνους τα αυτιά των οποίων δεν έχουν δεθεί οπωσδήποτε με την τονική μουσική.

Αντίθετα, κατά τον κ. Ζερβό, σήμερα κυριαρχεί η νέο-τονικότητα κατά 50%, δηλαδή «επιστροφή στην παράδοση» σε όσους αποφοιτούν από τα Ωδεία μας και ασχολούνται με τη σύνθεση.

Τέλος, θα παρακαλούσα θερμά, όταν πρόκειται να διαξαχθεί παρόμοια δημόσια συζήτηση, έστω και στα πλαίσια κάποιας διάλεξης, να με ενημερώνετε για να μετέχω, επειδή ενδιαφέρομαι πολύ.